Misinformatie in het zorgdebat
Hoe RTL en NOS in een spookcijfer trapten
In het debat over de zorg gaat iets he-le-maal fout.
Op zondag 19 oktober vond bij RTL het tweede verkiezingsdebat plaats. Zes lijsttrekkers kruisten de degens over o.a. bezuinigingen op de zorg. Op minuut 41 neemt Gijs Rademaker het woord om het debat van de nodige context en feiten te voorzien. En dan gaat het mis.
Rademaker stelt dat ‘als er niets gebeurt een modaal huishouden in 2040 de helft van het inkomen kwijt is aan zorg’. Een dag later publiceert de NOS een artikel over de zorg wat opent met hetzelfde gegeven. Bij de talkshow van Eva Jinek is vervolgens op dinsdag te horen dat ‘iedereen weet de zorg is nu al onbetaalbaar en wordt alleen maar onbetaalbaarder’.
Het probleem: dat is helemaal niet zo.
De helft van ons inkomen aan zorg?
Betalen we in 2040 bij ongewijzigd beleid de helft van ons inkomen aan zorg zoals RTL en NOS beweren?
Nee!!!
Voor zover wij hebben kunnen achterhalen is dit een zogeheten ‘spookcijfer’: een getal wat al jaren door het publieke debat zweeft terwijl we al lang weten dat het niet klopt.
Al in 2017 liet gezondheidseconoom Marc Plomp zien dat het een verkeerde interpretatie is van een CPB studie gedaan in 2011(!), waarin allerlei scenario’s voor de zorg werden uitgerekend. In het meest extreme scenario kwam één huishoudtype uit op 47 procent zorgkosten in 2040.
Maar: dit scenario is allang ingehaald door de realiteit. In het scenario zouden de zorgkosten namelijk doorgroeien naar bijna 31 procent van het bbp in 2040. Om dat te halen zouden de zorgkosten als percentage van het bbp moeten verdrievoudigen t.o.v. nu. Dit laatste is niet realistisch. De afgelopen 14 jaar stegen de zorgkosten maar met 0,4 procent. Volgens het scenario had die stijging in 10 jaar al bijna 9 keer zoveel moeten zijn.
Het CPB is daar natuurlijk zelf ook al jaren achter. In 2022 publiceerde het een nieuw scenario en maakte gelijk ook korte metten met hun eerdere werk. Door gewijzigd beleid en lagere realisaties dan eerder geraamd stelde ze hun verwachting flink bij. Zelfs in 2060 zijn de collectieve zorgkosten nu 8% minder dan in het door Rademaker gebruikte scenario voor 2040.
De zorgkosten zijn al 15 jaar stabiel
Dan het feit ‘dat iedereen weet dat de zorg onbetaalbaar wordt’. Ook dat is heel vreemd. Want: wordt de zorg steeds duurder? Dat valt reuze mee. Sterker nog, de afgelopen 15 jaar (!) bleven de zorgkosten als percentage van ons BBP nagenoeg gelijk. Hoezo duurder? Het kostte ons helemaal niet steeds meer om de zorg te betalen. Het is dus geen automatisme dat zorg altijd duurder wordt (zie ook dit stuk van Mirjam de Rijk).
Wat valt er dan wel over te zeggen?
Dit is het grote geheim: het blijkt heel moeilijk om de zorgkosten goed te voorspellen omdat er zo veel factoren tegelijk spelen. Hoe hard groeit de economie? Worden we gezonder oud? Hoeveel innovatie is er?
Eerdere voorspellingen blijken doorlopend bijgesteld te worden.
Het CPB verwachtte in 2022 dat we in 2040 ongeveer 20 procent van het BBP besteden aan zorg. Terwijl een recentere RIVM studie (2024) schat dat dit in 2040 is gestegen naar 13,6 procent van het BBP. Een aanzienlijk verschil.
Extra lastig: iedereen gebruikt weer eigen definities. Maar één ding is zeker. De verwachtingen liggen ver, heel ver onder de 31 procent voor de totale zorgkosten (% van BBP) uit de achterhaalde studie.
En wie weet: misschien zet de kostenstabilisatie van de laatste 15 jaar gewoon door. In 2011 zag men die ook niet aankomen.
Is een stijging van zorgkosten hetzelfde als inleveren?
En zelfs áls de kosten als percentage van het BBP stijgen wil dat níet zeggen dat we ook inleveren.
In 2040 zijn we als land ook rijker dan nu. Je moet het zo zien: stel we krijgen er per persoon 100 euro bij in 2040, dan moeten we daarvan volgens het CPB 20 euro afdragen voor de zorg, terwijl het ons nu 14 euro kost. Dat is een stijging, maar: we houden nog altijd 80 euro éxtra over om andere dingen van te doen t.o.v. nu. De zorg wordt dan wat duurder, maar we hebben alsnog (veel) meer te besteden.
En bovendien, voor die kosten krijgen we iets belangrijks terug: gezondheid.
Het belang van beeldvorming
Als de zorgkosten inderdaad dreigen te exploderen is bezuinigen misschien verstandig. Het probleem: dat is niet zo. En dus verhult deze misinformatie dat de belangrijkste redenen voor de zorg-bezuinigingen niet het helpen van de zorg is, maar het kunnen kopen van tanks.
Hopelijk kunnen volgende debatten dat nog rechtzetten.
En verder deze week...
Peter de Waard waarschuwt in de Volkskrant voor een toekomst zonder vakbonden.
In NRC vragen journalisten zich af waarom de toename van economische zelfstandigheid van vrouwen lijkt te stokken.
Het is misschien niet meer geheel verbazingwekkend, maar het SCP ontdekte dat burgers gefrustreerd zijn over de politiek.
Tot slot: een beetje vreemd, maar wel lekker (de kliekjes uit onze Slack-kanalen)
Hier moesten we wel om lachen.
Je wekelijkse call-to-action!
Van de Buffelboete tot Graaiflatie: op 11 november vertellen we hoe je het opneemt tegen partijen die jouw cijfers ontkennen. Er zijn nog een paar plekken. Aanmelden kan via www.fnv.nl/hoegrijpjedemacht
Vond je dit nou een leuke nieuwsbrief? Geef ons een like, en stuur hem door naar anderen die mogelijk ook interesse hebben!
Heb je ideeën voor onderwerpen om te bespreken? Reacties? Mail ons op: rodecijfers@substack.com
Hoi Tijmen,
Dank, had ik bij je gelezen maar kan het me bijna niet voorstellen, dus vraag was meer bedoeld om te kijken of er nog andere mogelijke verklaringen zijn. Zal ook eens via mijn netwerk poging doen, als jouw gedachte klopt is dit best een heftige kwalijke blunder.
Groet,
Frank
CBS zegt inderdaad iets heel anders.
Is bekend welke bron RTL en NOS gebruiken?